---

شب‌هاي امتحان كه مي‌شود شايد يكي از مهم‌ترين دغدغه‌هاي دانش‌آموزان و دانشجويان خواندن درس‌هاي عقب‌مانده و كاهش استرس امتحان به علت نخواندن حجم زيادي از مطالب باقيمانده درس باشد.


افراد بسياري هستند كه بهترين راه‌حل و شايد تنها راه‌حل را بيدار ماندن در شب‌هاي امتحان مي‌يابند، چون خواندن دروس در سال تحصيلي را رها كرده‌اند و به اميد شب امتحان به كارهاي ديگر ‌پرداخته‌اند.
متاسفانه يكي از راه‌هايي كه اين افراد براي بيدار ماندن در شب‌هاي امتحان استفاده مي‌كنند استفاده از قرص‌هاي روانگرداني مانند آمفتامين‌ها و به خصوص ريتالين است كه به گفته متخصصان عوارض زيادي براي فرد ايجاد مي‌كند كه اولين عارضه آن از دست دادن تمركز در سر جلسه امتحان در فرداي آن شب است.

ريتالين چيست؟
متيل فنيدات در سال 1954 در ابتدا به نام «نوآرتيس» به بازار دارويي دنيا معرفي شد و بعد از آن از سال 1960 به ريتالين تغيير نام داد.
كاربرد اصلي اين دارو مربوط به درمان كودكان بيش‌فعال است. اين كودكان دچار مشكل عدم تمركز حواس هستند و نمي‌توانند بيش از چند ثانيه به يك موضوع فكر كنند و تجويز ريتالين از سوي پزشك باعث مي‌شود اين كودكان تا 75 درصد قدرت فكر كردن مداوم را به دست آ‌ورند و در حد كودكان عادي باشند و البته اين كودكان در سنين نوجواني و حتي بزرگسالي نيز نبايد مصرف اين قرص‌ها را ترك كنند.
كاربرد ديگر اين دارو براي افراد سالمندي است كه به علت سن بالا قسمت عمده‌اي از شبانه‌روز را در خواب به سر مي‌برند و با مصرف اين دارو هوشياري خود را در طول روز به دست مي‌آورند.
تا زماني كه اين دارو با تجويز پزشك و به‌عنوان دارو مصرف شود، مشكلي پيش‌نمي‌آيد. مشكل از آنجا آغاز مي‌شود كه عده‌اي از دانشجويان و دانش‌آموزان براي بيدار ماندن در شب امتحان يا ميهماني شبانه از آن به جاي چاي و قهوه استفاده مي‌كنند تا بيشتر بيدار بمانند و البته بايد منتظر عوارضي مانند عوارض تزريق كوكائين باشند.
مصرف مداوم اين دارو باعث اعتياد به آن مي‌شود Ùˆ افراد مصرف‌كننده ديگر نمي‌توانند بدون مصرف آن درس بخوانند Ùˆ تمركز داشته باشند. از طرف ديگر بايد به‌طور مداوم دوز مصرف خود را بالا ببرند.  Ø´Ø§ÙŠØ¹â€ŒØªØ±ÙŠÙ† عوارض مصرف خودسرانه ريتالين عبارتند از؛ عصبي شدن Ùˆ بي‌خوابي، حالت تهوع Ùˆ استفراغ، احساس سرگيجه Ùˆ سردرد، افزايش ضربان قلب Ùˆ فشارخون، بيماري پوستي، دردهاي شكمي Ùˆ مشكلات گوارشي، اعتياد Ùˆ وابستگي، بروز حالت‌هاي روان‌پريشي Ùˆ حتي در مواردي اقدام به خودكشي.
مصرف زياد اين دارو همچنين باعث سرخوشي، هذيان، كوما، از دست دادن اشتها، لرزش و پرش عضلات، مشكلات كبدي، خشكي دهان، تب، تشنج و سردرد، تكرار حركات و اعمال بي‌هدف، ايجاد توهم، سوءظن و احساس حركت و جنبش حشرات زير پوست مي‌شود.

ريتالين و ريسپريدون بدون تجويز پزشك توصيه نمي‌شود
مصطفي تبريزي، روانشناس و عضو هيات‌علمي دانشگاه علامه طباطبايي مي‌گويد: مصرف ريتالين و ريسپريدون و هر نوع دارويي بدون تجويز پزشك توصيه نمي‌شود و دانش‌آموزان و دانشجويان بايد توجه داشته باشند كه ضرر استفاده از آنها بيش از منفعت آنها است.
وي افزود: علت استفاده اين گروه از داروها اين است كه در كوتاه‌مدت اين داروها تمركز را بيشتر مي‌كنند و توفيق بيشتري در حفظ كردن به فرد مي‌دهد اما در طولاني‌‌مدت به آن گرايش پيدا مي‌كنند غافل از اينكه عوارض كوتاه‌مدت و بلندمدتي در انتظار آنها است.

ريتالين موجب از دست‌ دادن تمركز هنگام امتحان مي‌شود
ايرج خسرونيا، رئيس جامعه متخصصان داخلي مي‌گويد: مصرف ريتالين در شب امتحان موجب ازدست‌دادن تمركز و خواب‌آلودگي هنگام امتحان مي‌شود و مطمئنا اين افراد امتحان خوبي نخواهند داد.
وي مي‌افزايد: ريتالين موجب مي‌شود فعاليت مغز بيشتر شود و حالت خواب‌آلودگي كمتر شود اما پس از آنكه اثر اين دارو از بين رفت حالت گيجي، بي‌حواسي و اختلال تفكر در فرد ايجاد مي‌شود و بيشتر افرادي كه در شب امتحان از اين ماده استفاده مي‌كنند هنگام امتحان تمركز لازم را نخواهند داشت.
خسرونيا همچنين اضافه مي‌كند: ريتالين باعث بي‌خوابي طبيعي نمي‌شود. اين ماده مانند دارو اثر مي‌كند و پس از اينكه اثر آن از بين رفت عوارض آن آغاز مي‌شود. اگر از اين دارو به مقدار زيادي استفاده شود مانند افرادي كه به شيشه و مواد ديگري معتاد هستند موجب تحريك اعصاب، استرس، عصباني‌شدن، اضطراب و گاهي اوقات اختلال دستگاه گوارش و مغز و اعصاب مي‌شود.

مصرف ريتالين باعث پرخاشگري غيرقابل كنترل مي‌شود
غلامعلي شهيدي، متخصص مغز Ùˆ اعصاب Ùˆ عضو هيات علمي دانشگاه علوم ايران نيز مي‌گويد: اختلال رواني Ùˆ پرخاشگري غيرقابل كنترل ازجمله عوارض مصرف ريتالين در شب امتحان است. مصرف كوتاه‌مدت ريتالين Ùˆ آمفتامين‌ها در شب‌هاي امتحان نه‌تنها كارآيي طبيعي فرد را در روز امتحان به‌هم‌مي‌ريزد، بلكه عوارض جدي را به همراه دارد.  ÙˆÙŠ مي‌افزايد: مصرف اين مواد در شب‌هاي امتحان توصيه نمي‌شود، چراكه خواب دانشجو را به هم مي‌ريزد Ùˆ اين نخوابيدن استراحت مغز را مختل مي‌كند. از طرف ديگر اين مواد اعتياد‌آور است.
اين متخصص مغز و اعصاب تصريح مي‌كند: مصرف اين مواد در كوتاه‌مدت و درازمدت عوارضي را به دنبال دارد. اختلالات رواني، خلقي و رفتاري و تكانه‌اي، اختلال در تكانه‌ها، انجام رفتارهاي بي‌پروا و بي‌مهابا مانند رانندگي‌هاي شبانه برخي جوانان در اتوبان‌ها، بي‌توجهي به اطرافيان، سرخوشي، عدم تمركز، پرش افكار، بي‌خوابي‌اي كه منجر به خستگي و خماري مي‌شود، افسردگي پس از اتمام دوره مصرف، افكار پارانوئيد و سوءظن نسبت به دوستان، اطرافيان و خانواده و پرخاشگري فيزيكي از مهم‌ترين عوارض مصرف اين مواد است.

ريتالين داروي بچه‌هاي بيش‌فعال است نه براي شب‌هاي امتحان
حميد صادقيان، معاون غذا و داروي دانشگاه علوم پزشكي ايران مي‌گويد: متاسفانه برخي براي بيدار ماندن در شب‌هاي امتحان از ريتالين استفاده مي‌كنند، اما بايد توجه داشت ريتالين داروي بچه‌هاي بيش‌فعال است نه براي استفاده در شب‌هاي امتحان.
وي مي‌افزايد: ريتالين دارويي است كه براي تنظيم فعاليت‌هاي مغزي بيشتر براي بچه‌هاي بيش فعال استفاده مي‌شود اما به خاطر برخي خواص آن متاسفانه مصرف سوء هم دارد و مي‌تواند مورد سوءاستفاده قرار گيرد. اين دارو ابتدا تحت كنترل بود و فقط توسط دانشگاه توزيع مي‌شد ولي به علت عدم‌دسترسي آسان مردم، داروهاي منتخبي را از جمله ريتالين در داروخانه‌هاي مشخص در نقاط مختلف شهر مجوز توزيع داديم و البته با توجه به ضوابط تدوين‌شده اين داروها توزيع مي‌شود.
صادقيان ادامه مي‌دهد: اگر ريتالين به غير از تجويز توسط پزشكان متخصص، تجويز Ùˆ مصرف شود مورد تاييد دانشگاه نيست. همچنين از طرف ديگر متاسفانه برخي داروخانه‌ها از مجاري غيرقانوني دارو را تهيه كرده Ùˆ آن را با قيمت بسيار زياد توزيع مي‌كنند كه اين خلاف قانون است Ùˆ بايد برخورد قانوني صورت گيرد.  ÙˆÙŠ اضافه مي‌كند: به علت اينكه بحث تقلب Ùˆ قاچاق Ùˆ فروش تاييدنشده ريتالين هم مطرح است بنابراين فروش آزاد آن ممنوع شده است.

ريتالين قدرت مغز را به شدت كاهش مي‌دهد
محمدرضا شانه‌ساز، مديركل نظارت بر دارو و مواد مخدر وزارت بهداشت نيز در اين‌باره مي‌گويد: فروش بدون نسخه ريتالين در داروخانه‌ها اساسا ممنوع است اما متاسفانه برخي داروخانه‌ها كه تعداد آنها هم محدود است، اين دارو را بدون نسخه هم مي‌فروشند كه خلاف مقررات است و اگر گزارش آن به وزارت بهداشت برسد، حتما از طريق مراجع قانوني با متخلف برخورد مي‌شود.
وي مي‌افزايد: البته براي جلوگيري از اين مساله ماموران وزارت بهداشت به صورت نامحسوس از داروخانه‌ها خريد مي‌كنند و اگر با موردي مواجه شوند، برخورد قانوني صورت مي‌گيرد اما چون معمولا افراد متقاضي اين داروها و داروخانه‌ها هيچ‌كدام شاكي اين مساله نمي‌شوند، شكايتي از اين نظر تاكنون به وزارت بهداشت نرسيده است.
شانه‌ساز اضافه مي‌كند: انتظار ما اين است كه والدين دانش‌آموزان و دانشجويان اين دارو را بشناسند و در صورت مشاهده مصرف آن توسط فرزندان‌شان شكايت كنند.
وي مي‌گويد: ريتالين و داروهاي مشابه آن مانند داروهاي دوپينگ عمل مي‌كنند و در مدت كوتاهي مغز را براي تمركز و فعاليت بيشتر تحريك مي‌كنند اما فرد بعد از چند بار مصرف اين دارو حالت زندگي نرمال و طبيعي خود را از دست مي‌دهد، قدرت فعاليت مغزي وي به شدت كاهش مي‌يابد و حتي توانايي‌هاي ذهني او از آدم‌هاي معمولي نيز كمتر مي‌شود و البته اعتياد به اين ماده روانگردان نيز ازجمله عوارض مصرف خودسرانه اين دارو است.

تبليغات كاذبي درباره ماده مخدر ريتالين در حال انجام است
طاها طاهري، جانشين دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر نيز درباره ريتالين هشدار مي‌دهد: تبليغات كاذبي درباره ماده مخدر صنعتي ريتالين در حال انجام است. متاسفانه مصرف اين ماده براساس يك باور غلط در شب امتحان بين دانشجويان شيوع يافته است و افرادي كه آن را مصرف كرده‌اند تاثير تبليغ‌شده آن را رد كرده‌اند. وي مي‌افزايد: وزارت بهداشت به همراه ستاد مبارزه با مواد مخدر در آخرين گردهمايي درخصوص پيش‌سازها به اين نتيجه رسيدند كه بايد ساماندهي مناسبي درخصوص داروهاي مخدر انجام شود و براساس نيازهاي واقعي كشور و نسخه‌هاي پزشك اين داروها توزيع شود. طاهري خاطرنشان مي‌كند: ريتالين يك ماده مخدر بر پايه دارو است و دانش‌آموزاني كه شب امتحان از اين دارو استفاده مي‌‌كنند به آن وابسته شده و در آينده به مواد مخدر صنعتي نيز وابسته مي‌شوند و در نهايت سر از جنون در مي‌آورند.